Op 15 augustus werd in veel van oorsprong katholieke landen Maria-Tenhemelopneming gevierd.
Op deze dag wordt herdacht dat Maria, de moeder van Jezus, aan het einde van haar leven met lichaam en ziel in de hemel is opgenomen door God. Volgens paus Pius XII (1950) werd Maria op deze manier “verheven tot koningin van het heelal om zo gelijkvormiger te worden aan haar Zoon, de Heer der heren en de overwinnaar van zonde en dood.” In Antwerpen werd op deze dag tevens Moederdag gevierd. Dat is geen toeval: Maria is de patroonheilige van de stad en een van de belangrijkste moeders uit de Bijbel.

Heiligenverering wordt in de Protestantse Kerk veroordeeld. Daarom is 15 augustus geen feestdag in onze kerk of in Nederland. Toch wil ik deze dag in dit blog benoemen. Ze zet mij namelijk opnieuw aan het denken over de belangrijke rol van vrouwen in de Bijbel, het christendom en de geschiedenis in het algemeen.

Voor het grootste deel van de (Europese) geschiedenis is de rol van vrouwen onderbelicht gebleven. Vooral over vrouwen in de klassieke oudheid — waarin het Oude en Nieuwe Testament zijn ontstaan — en de middeleeuwen wordt weinig verteld en geschreven. Ook vandaag worden vrouwen niet door iedereen als gelijk gezien en behandeld, ook niet in Nederland. Denk aan de loonkloof, of aan de vele aanhangers van zelfbenoemde “vrouwenhaters” zoals Andrew Tate. Maar er zijn ook minder zichtbare signalen. Zo merkte ik dit jaar als docent geschiedenis (in opleiding) dat vrouwen, of het vrouwelijke perspectief, nauwelijks in de lesboeken worden benoemd. Als dit wel het geval is, wordt hun verhaal vaak in een apart blokje geplaatst. Hierdoor lijkt het alsof vrouwen los staan van de “normale” geschiedenis, en dat het meenemen van hun perspectief slechts een kunstje is. Mannelijke daden en prestaties worden nog altijd als belangrijker, als “de standaard”, gezien.

Ook de Bijbel is lange tijd gelezen als het verhaal van patriarchen, koningen en profeten. Maar wie goed leest, ziet dat vrouwen op cruciale momenten het verschil maakten — met moed, wijsheid, geloof en vastberadenheid. Hun daden en geloof speelden een zeer belangrijke rol, ook al kregen ze niet altijd evenveel aandacht als de mannen om hen heen.

In het Oude Testament lezen we onder andere over Debora en Ester: krachtige vrouwen die het Joodse volk hielpen en leidden in tijden van nood. Debora is de enige vrouwelijke rechter en profeet in het Bijbelboek Rechters. Die titels laten zien dat ze een belangrijke maatschappelijke en geestelijke functie had.

Nadat koning Jabin van Kanaän het volk van Israël twintig jaar had onderdrukt, gaf God haar de opdracht om legeraanvoerder Barak soldaten bijeen te laten brengen tegen de Kanaänieten. Barak wilde dit bevel alleen uitvoeren als Debora met hem meeging. Samen trokken ze ten strijde en het leger versloeg de Kanaänieten. Haar verhaal laat zien dat God vrouwen riep tot de hoogste vormen van leiderschap, ook in een cultuur die dat niet vanzelfsprekend vond.

Het verhaal van Ester is wellicht bekender. Ester werd door koning Ahasveros verkozen tot koningin van Perzië. Niemand op het paleis mocht weten dat ze Joods was, ook de koning niet — Joden werden in die tijd immers vaak onderdrukt en vervolgd. De belangrijkste minister van de koning, Haman, wilde het Joodse volk uitmoorden. Hij vroeg de koning toestemming om “een bepaald volk” in zijn koninkrijk uit te moorden, zonder te zeggen om welk volk het ging. Ahasveros ging akkoord. Ester nodigde daarop de koning en Haman uit voor een maaltijd en vertelde haar man dat Haman haar en haar volk wilde uitmoorden. De koning werd woedend, liet Haman doden en stelde een nieuwe wet op: de Joden mochten zich verdedigen tegen iedereen die hen wilde vermoorden. Zo redde Ester het Joodse volk.

Ook in het Nieuwe Testament spelen vrouwen een belangrijke rol. Alleen al in de bekende Bijbelpassages die tijdens Kerst en Pasen worden gelezen, is dat duidelijk zichtbaar. Jezus is de Zoon van God, maar ook van Maria; de vrouw is onmisbaar. Ik stel me voor dat Maria ook in het verdere leven van Jezus een belangrijke rol heeft gespeeld, al staat dit niet altijd expliciet in de Bijbel beschreven. Haar geloof en toewijding aan haar Zoon en aan God waren grenzeloos. Ze bleef nederig en dienend, zelfs in de ongetwijfeld uitdagende en onzekere momenten van haar leven. Na de hemelvaart van Jezus vond Maria de kracht om van haar geloof te getuigen en werd ze een van de steunpilaren van de nieuwe kerk. Ik heb er grote bewondering voor. Ook de rol van Maria Magdalena vind ik bijzonder. Ze was een toegewijde volgeling van Jezus, en de eerste die Hem zag na Zijn opstanding. Dat uitgerekend een vrouw als eerste getuige werd gekozen — in een tijd waarin vrouwen zelden als betrouwbare getuigen golden — onderstreept dat God ook voor vrouwen een hoofdrol had weggelegd.

Vrouwen waren geen bijfiguren in de Bijbel en in de geschiedenis. Ze namen risico's, leidden, spraken zich uit en bleven trouw op momenten waarop het makkelijker was geweest om te zwijgen of terug te deinzen. Hun verhalen tonen dat geloof, moed en wijsheid geen kwestie zijn van geslacht, maar van een hart dat gehoor geeft aan een roeping. Deze vrouwen bieden vandaag nog steeds een spiegel en een voorbeeld — voor iedereen die zoekt naar moed, geloof en een leven van betekenis.